Макъырыджэгухэмрэ къебжэкIхэмрэ

Макъырыджэгухэмрэ къебжэкIхэмрэ


Макъырыджэгухэм дриджэгуурэ доджэ,
КъебжэкIхэр къедбжэкIыурэ добжэ


Гъуэгу бгъузэр гъуэгушхуэм
Бгъурытурэ дожэ,
ГъущI гъуэгур губгъуэшхуэм
ГуфIэжу пхырожыр.

***
 
ПкIэлъейншэу пкIауэр мапкIэ,
ПкIэлъейншэуи къепкIыхь.
ПкIэлъей кIыхьым ар допкIейри,
ПкIэлъейм пкIауэр къопкIыхыж.

***
Дзасэ дзагуэм дзажэ фIэлъщ,
Дзажэналъэр дзакIэм телъщ.
Дзажэр дзасэ дзагуэм фIэлъщ,
ДзакIэм дзажэналъэр телъщ.

***
Шы къэрапцIэу шы лъакъуапцIэр,
ХьэршытIатIэм иуцIэпIащ.

***
ХъумпIэцIэджыр хъумпIэцIэджщ.
ХъумпIэцIэджыр – ар мы бэдж.

***
ЩхъуантIэщ удзыр,
Удз удзыфэщ,
Гъатхэр гъагъэм тафэр елэ!
Удз удзыфэу
ЩхъуантIэ удзым,
Удзыфабзэу джабэр елэ.

***
Ядыну ягугъэу ябзами я бзыпхъэр,
Ящыгъупщэжри ямыду къэнащ.

***
 
Дзадзу цIыкIуу дзахъэ цIыкIу,
ДзэпэфIанэу дзащхьэ цIыкIу.
Дзахъэ цIыкIуу дзэдзу цIыкIу,
ДзэпэфIанэу дзащхьэ цIыкIу.

*Дзащхьэ-Генерал

***
 
Iузэ-назэ Iуащхьэ Iузэм,
Iущхьэ плъыжьхэм зыкъыраш.
Iуащхьэ бгъузэм и щыгу Iузэм,
Жэщ мазэгъуэм зыкъыреш.

***
 
ДощIэ, иIэщ гъудэм дамэ.
Дэни гъудэр нос.
Дыгъужьыжьри йгъэхамэу,            
Дагъуэр лъегъэIэс!
 
***

Дыгъуасэ, гуфIэпсу,
Уэс дахэри къесу,
Дунейр ди дыгъэпсу,
Псыхьэ дыкIуащ.

***
 
Вагъуэ-лъагъуэщ гъуабжэгъуэщыр.
Гъуабжэгъуэщыр вагъуэ-лъагъуэщ.
Вагъуэ-лъагъуэщ гъуабжэгъуэщыр.
Гъуабжэгъуэщыр вагъуэ-лъагъуэщ.

***
 
Бэлагъ бгъузэм,
Бэлагъ бгъуэшхуэр,
Хуэбыхъу щIыкIэу
Бгъуралъхьащ.

***
 
Ужьэр гужьейри
Пыжь жыгыжьым,
И цыжь пабжьэм зыхидзащ.

***
 
ГухъукIэ нанэ хугу дегъэгу.
Гуащэ гуэным лы щегъэгъу.
Нанэ гухъукIэ хугу дегъэгу.
Гуэным Гуащэ лы щегъэгъу.

***
 
Кхъужь гъуэжьыбзэхэр IэфIыбзэу,
Кхъужьей жыгым пызу пытщ.
Къехуэхауэ кхъужь плъыжьыбзэ,
Кхъужьей лъабжьэм щызу щылъщ.

***
 
Вы зимыIэм и шкIэр щIещIэ.
Хъунур вы- шкIэ щIыкIэ ящIэ.
Вы зимыIэм и шкIэр щIещIэ.
Хъунур вы- шкIэ щIыкIэ ящIэ.

***
 
Блырыблу блауэ бжьыныхуибл,
Бжыхь бгъузэм бацэу кIэрапхащ.
Блырыблу блауэ бжьыныхуибл,
Бжыхь бгъузэм бацэу кIэрапхащ.

***
 
ВыфIым уеуэмэ мэувыIэ.
Вакъэжьылъэ зэш имыIэ.
ВыфIым уеуэмэ мэувыIэ.
Вакъэжьылъэ зэш имыIэ.

*Вакъэжьылъэ - бывалый человек.

***
 
Джэрпэджэжхэр къапыджэжу,
Джэрпэджэжхэр зэпэджэжу,
Губгъуэ джафи, джабэ пцIани,
Уэс джэдыгухэм щIагъэнащ.

***
 
Дэп жьэражьэр,
Плъыжь-плъыжьыбзэу,
МафIэ плъыжьым,
Дэпу щожьэ.
Жьындуужьыр,
Кхъужьейжьым,
Щыпэщащэу,
Дзыгъуэ йожьэ.

***
 
Дыгъэ щыгъэ – ЩIыуэпс тыгъэ,
Уэсэпс тыгъэ – Мамыр дыгъэ.

***
 
Бжьэхэр жьыуэ мэгъуэлъыж,
Бжьэхэр жьыуэ къотэджыж.
Бжьэ Iуэхуншэу мыхьэулей,
Бжьэхэр жыжьэу долъэтей.

***
 
ЩIакхъуэ вэгъум дзыгъуэр егъури,
И гъуэ бгъузэм гъуэлъыжащ.
ЩIакхъуэ вэгъум дзыгъуэр егъури,
И гъуэ бгъузэм гъуэлъыжащ.

***
 
Нэд щхьэпсхэр нэдыщхьэм кIэрапхэ,
Нэд кIапсэм нэдыщхьэр и нэгущ.
Нэд щхьэпскIэ нэдыщхьэхэр япхэ,
НэгъуэщI имыплъэфу и лъэгу.

***
 
ЛъэсырыкIуэр лъэсырыкIуэщ,
Лъэсу зокIуэ лъэсырыкIуэр.
Лъагъуэ лъэсми, лъэс лъэмыжми,
Дэни зокIуэ лъэсырыкIуэр.

***
 
Насып зиIэм шыIэ иIэщ,
Ныбэизым и псэр нэщIщ.
Нэмысыншэ-насыпыншэу,
Нэхъуейншэу гъащIэр ехь.

***
 
Шэ Iувыбзэм пIастэ пщтырыр,
ХэпIытIауэ ПIытIэ ешх.
Шатэ пIащIэм щIакхъуэ пщтыри,
ХипIытIауэ ПIытIэ ешх.

***
 
Пагуэ печыж пыжь пэгункIэ,
Пытщи пызу пыжьейм пыжь.
Пыжь пэгунхэр ехьыр пхъыхькIэ,
ПэгунитIри плъыфэ плъыжьщ.

*Пыжь- Тёрн, слива колючая.

***
 
Къазхэм дыгъэр къаубыдыну
Я пщэр хашурэ ешащ.
Езэшами едзэгъунут,
Дыгъэр мэзым хыхьэжащ.

***
 
Зэшыпхъуищым псыхъуэ пшахъуэ
Псыхъуэ хъупIэм кърахащ.
ПэгунищкIэ псыхъуэ пшахъуэ
Зэшыпхъуищым къахьыфащ.

***
 
Псыпэр здэжэм псыкIэр мажэ,
Псыр гъужами жапIэр къонэ.
Псыхьэлъахуэр псым хихьэжэм,      
Химытхьэлэ, щIимыгъанэ.

***
 
Джабащхьэм тет щихум и щхьэкIэр кIыр хъуащ,
И щхьэкIэр кIыр дыдэу щиху жыгым къэкIащ.

***
 
Нэр ехъуапсэу дыщэ пщэхъухэр
Зэш-зэшыпхъухэм къыхахащ.
Пщэрылъ дахэу дыщэ пщэхъухэр
Зэшыпхъуищым зыфIалъхьащ.

***
 
ФIыцIэ! фIыцIэ,
Къарэ-фIыцIэ!
Хьэку фIамыщIу зи фэр фIыцIэ!
Къарэ фIыцIэу,
ФIыцIэ, фIыцIэ
Узэхэлъщ кIэгъуасэ фIыцIэу!

***
 
Чей ныбэфрэ, чей псыбэфу,
Чей щхьэтепIэр къытесхащ.
Чей ныбэфу - чей псыбэфу,
Чей фэндырэм сыхэфащ.

***
 
Хужь чэсейуэ уэс хужьыбзэ.
Шэ тхъурымбэу хужь дахащэ!
Хужь чэсейуэ шэ хужьыбзэ.
Шэ тхъурымбэу уэс дахащэ!

***
 
Дзыдзэ дзахъэм
Бадзэ дзагуэр
Дзыгъуэм и гъуэм иридзащ.

***
 
Жыг къудамэм теса къуаргъхэр,
Жыгей къуагъым къуэлъэдащ.
Жыг къудамэр ныкъуэдыкъуэт,
КъыпыщIыкIри къуэм дэхуащ.

***
 
Мэкъу Iэмбатэ иныр,
Iэтэ щумыгъащIэ!
Ищхьэр умыбгъэжмэ,
Фынущ - Ар зэгъащIэ!

***
 
Мыщищым матищэ мыщыщэу ялъэф,
Мыщищым фо матэ щхъыщхъыжу яшхыф.

***
 
Цацэ цыр иджыну кIуащ,
ЦыкIуэкI хъурейр абы здихьащ.
Яджмэ цыхэр зэIихынущ,
Цы Iудани къыхишынущ.

***
 
«ЖэмшыкIэ зэпеуэ»
ЖэмшыпIэм щIадзати,
Жэмышхэм, нэхъ жанти,
Нэлжан ятежащ.

***
 
ЦIыхубэм цIэрыIуэ
ЦIыхуфIхэр ялъыт!
ЦIыхугу умыгъапцIэ-
ЦIыхуфI зегъэлъыт!

***
 
Къанжэ кIакIэу кIэ дыкъуакъуэр,
Жыг кIарц щхьэкIэм кIийуэ пысщ.
Къанжэ кIакIэу кIэ дыкъуакъуэр,
Жыг кIарц щхьэкIэм кIакIэу фIэсщ.

*КIарц – акация

***
 
Зи псэ къабзэу бзу цIыжьдадэ,
Уафэм джэгуу къелъэтыхь.
ПцIащхъуэ цIыкIум зыхуигъадэу,
ГуфIэнэкIуу насып къехь.

*ЦIыжьдадэ- Синица
*ПцIащхъуэ- Ласточка

***
 
Фыгъуэ - фыгъуэу фыгъуэнэд,
Зи фэ фыгъуэу фыгъуэнэд.
Фыгъуэ - фыгъуэу фыгъуэнэд,
Уи фыгъуэным уегъэкIуэд.

***
 
Чейщхьэ Iуащхьэкъым,
Дзыгъуищэм трач.
Чэнджащэ щыуэркъым,
Iэч-лъэчым пащI.

*Iэч-лъэч - ЦIыху лъэщ
 

***

Жан цIыкIур жэрыжэкIэ
Псоми яблэжри,
Жан цIыкIути, мыжэф
Жейнэдыжьхэм тежащ.

***
 
Псы шэдым ухешэ,
Игъусэм шыр шыдым.
Шыд хьэлыр зыхешэ,
Шыр хуэдэ мэхъу шыдым.

***
 
ДзыгъуэшхуитIыр зэрышхыхукIэ,
Уашхэм шхахуэр ишхыжащ.
ДзыгъуэшхуитIым ямышхахэр,
Уашхэм шхэурэ ишхыжащ.

***
 
Iущыр щэрэ мэчэнджащэ,
Iущыр блэрэ щэкIым йощэ.
Зи щхьэ щытхъухэм ящымыщ,
И гупсысэхэри фIыщ.

***
 
ЯтIэпс псыпцIэм хэт екIэпцIэм,
ПцIащхъуэ цIыкIухэр тетIысхьащ.
ЯтIэпс псыпцIэм хэт екIэпцIэм,
ПцIащхъуэ цIыкIухэм джэгу щащIащ.

*ЕкIэпцIэ - ольха

***
 
Щихухэр псынщIэу, лъагэу мэкI.
Щхъырыбейхэм щихухэр фIокI!
Лъагэу, псынщIэу щихухэр мэкI.
Щхъырыбейхэм щихухэр фIокI!

*Щиху- Тополь
*Щхъырыбей-Крыжовник

***
 
Гуэщхъан тхъэжу тахътэм исщ,
Хъыринэ хъарым Хъэджэт йощIэ.
Тахътэм тхъэжу ХъАни исщ,
Жэнэтхъан хъыринэ йощIэ.

***
 
ЩыгъынкIэрынэ, щыгъынкIэрынэ,
Щхъуэжьей цIыкIу укIэрымынэ.
ЩыгъынкIэрынэ, щыгъынкIэрынэ,
Щхъуэжьей цIыкIу укIэрымынэ.

*Щхъуэжьей- Незабудка
*ЩыгъынкIэрынэ- Щетинник зелёный

***
 
ЩакIуэ щIалэм и пщIэгъуалэм,
ЩIакхъуэ фIэфIу къыщIэкIащ.
ЩакIуэ щIалэм и пщIэгъуалэм,
ЩIакхъуэ фIыцIэ езгъэшхащ.

***
 
ЩIыху! ЩIыхубзэ,
ЩIыху дахащэ!
Зэфэзэщу уафэм щолэ!
ЩIыху дахащэу,
ЩIыху! ЩIыхубзэ!
Хуохъу уанэгу лэгъупыкъум-щоблэ.

***
 
Нэгъуджэр къезэгъыу номиным зыфIилъхьами,
Номиныр еджэфкъым, нэгъуджэр хуэхъуами.

***
 
ЩIы нэхъ бей щыIэкъым,
ЩIэныгъэ лей хъуркъым.
ЩIым епщIэр и пщIэщ,
ЩIакIуэр губгъуэ унэщ.

***
 
«Зэрыджэкъуэ» джабэм Iэджи
 Зэрыджейуэ къыщыкIащ.
«Зейжыгыкъуэ» и зей жыгхэм,
Зэ пызыбзэу къыщIэкIащ.

***

 
ТIытIытIыр и махуэу ди тIышхуэм къежыхь,
ТIытIытIыр я махуэу тIы цIыкIухэм къапкIыхь.

***
 
Щынищыр пэщащэу Iуащхьэшхуэм дахуати,
Iущащэу щынищри Iуащхьэшхуэм къохыж.


@Гъуэщокъуэ-Жумай Мадинэ