Изгнанник-князь

«Изгнанник-князь»
Из поля брани скрылся князь,
За свою шкуру побоясь,
Изорван плащ и сломлен дух,
Задор иссяк и пыл потух.
Предателем он прослывет
В преданиях. Шакал-койот -
Его эпитет наградной
И путь отрезан в край родной.
Бежал от взглядов карих глаз,
Чьим сыновьям он дал приказ,
Бежал от храбрых он бровей
Как подлый, жалкий муравей.
И был холодный ветер мил -
Как сто ножей в него вонзил,
И дождь приятен ледяной, -
Как будто говорил: "Не ной!"
Он убегал от боли мук
И не один нарезал круг,
Героя смерти предпочел
Изгнанье. Но в груди печет!
"Уж лучше б вороном я был
И улетел от злой судьбы!
Когда бы я змеею стал,
То от позора б уползал."
В лесу остался, спал на мху,
Ловил он рыбу, ел уху,
И жил он скромно, как изгой,
Друзей оплакивал с тоской.
Грибы он в чаще собирал,
Трудился чаще, чем гулял;
Просить убежищ он не стал -
Силен и независим стал.
Противен стал дворянский стиль -
Комфорт карет, духов ваниль;
Ни роскошь вин, ни блажь пиров
Не вспоминал наш рыболов.
Построил хижину в лесу,
И ковырялся в ней в носу,
А меч под дубом закопал
(Налогов с белок он не брал).
Он думать стал, как дальше жить:
"Прощенье надо заслужить!
Я встану за крестьянский плуг -
К судьбе крестьян не буду глух,
И дам дворянам я совет:
Поменьше ели чтоб конфет."
Так думал, собирал хворост,
И наступил змее на хвост,
А в пне гадюкино кубло,
И жизнь - как хрупкое стекло.
И, защищая свою кладь,
Пустила яд гадюка-мать
В княжий голеностоп,
И мир не слышал его вздох.

***

«Князь-уцякач»
Праграўшы бітву, князь уцёк,
І з лоба пот бег, нібы лёк,
Падраў пінжак, адбіў абцас,
Патух запал і гонар згас.
Ляціць у небе чорны птак:
"Вось калі б я ляцець мог так!
То я б адсюль узняўся прэч
У неспазнаную далеч."
Шыпіць у траве слізкі вуж:
"І я б шыпеў так паміж руж.
У гушчарах лесных угоддзяў
Схаваўся б ад ганьбы стагоддзяў."
І погляды сірот і вдоў
У сэрца білі гарпуном,
І стрэлы вострыя брывоў
Ўгрызалісь, нібы іклы львоў.
Ён уцякаў, намок, прадрог,
І бачыў пакаянне Бог,
А душ студзёных навальніц
Лячыў яго, як сто бальніц,
І шквал, халодны, як кінжал,
Нікроплі не перашкаджаў.
І ён зямлянку адкапаў,
І на імшанай коўдре спаў,
Хаціну збудаваў пазней
І стала крыху ахватней.
Лавіў у плёсе карасёў,
Кашолкі з вербалозу плёў,
Збірач грыбоў, суніц, ажын,
Даследчык лекавых раслін.
Ён закапаў тапор вайны
І смажыў грэнкі, дзіруны.
Ён сціпла нёс цяжар ў душы:
"Прабачце, таварышы."
Ад палітычных укрыццёў
Адмовіўся: "Я не дзіцё!"
Яму абрыд дваранскі брэд,
Пяшчоты ванн, камфорт карэт;
Прысмакі, гульні, пустасмех -
Не ўспамінаў вяшчун Алег;
Адно ж на адзіноце век
Аджыць не марыў дрывасек.
Ён абдурыць надумаў лёс:
"Тут не паможа мора слёз.
Я выйду з лесу напрадвесні
І не дарэмна хлеба есці
Наймуся ў вёсцы да людзей
Як хлебароб, не грамацей,
Сумленнай працай зараблю
На стада коз і сыр звару,
Прадам сыроў, збудую дом,
Паеду ў клуб, куплю пальто,
Куплю каня, паеду ў клуб,
І можа скажа "Прыгалуб"
Адна адзіная мая
І буду дбаць пра яе я."
Так марыў князь пра жонку й дах,
Збіраў ляшчыну у кустах,
Раптоўна нечакана з пня
Гнілога вылезла змяя,
Ахоўваючы свой прыплод
Пусціла ў кроў атруты ёд;
Ў пухліне гной, ў вачах туман,
А у печы кіпіць казан.
Князь сціснуў волю ў кулакі,
Зварыў сыроватку такі,
Ён выпіў лекі, мазь уцёр,
Змарнеў, схуднеў, ледзь не памёр.
І злітаваўся Бог над ім,
І вылячыўся пілігрым,
І шоў ярамі і гаямі:
Палессе - гэта не Маямі!
І паселіўся як рыбак,
І як пастух, і як вядзьмак,
Ён не гуляў, збываў прадукт,
І стаў спадар на увесь кут.
І сыр ягоны добры быў,
Для бедных скідку ён зрабіў,
З дзяўчынаю ажаніўся,
І ў іх у жніўні сын радзіўся.

***

«Князь-ворожбит»
Битву програно і князь
Втік і в лісі заховавсь:
Плащ в акаціях порвав
Й каблуки повідбивав.
Тепер він зрадник, боягуз,
Повзе по листі чорний вуж:
"Якби я гадом став слизьким,
То геть поліз би в будяки
Від тих зневаги і ганьби,
Яких зазнав я від юрби."
Склепіння хмар - безхатьків дах;
Летить у небі чорний птах:
"Якби ж і я мав пару крил,
То я б здійнявся й полетів
До вирію за небокрай,
Країно рідна, прощавай!"
Він подивитися не вмів
У карі очі матерів,
Він подивитись не наваживсь
У вічі побратимів зраджених.
Зливам крижаним радів,
Тремтячи на самоті,
Вітер до кісток пробрав,
А він тільки реготав.
Спав у лісі утікач,
На моху пославши плащ,
Згадував товаришів,
Й наче в серце сто ножів
Хтось встромив. Спливали тижні,
Він жив скромно в мирі й тиші,
Ловив рибу у ставку,
Варив юшку негидку,
Гриби в лісі він збирав
(Поляків червивих не брав),
Від притулків політичних
Відмовивсь категорично,
До зірок ішов крізь терня
Незалежний характерник.
Панський побут остогид -
Золото і оксамит,
І дворянскі ритуали
Розлад шлунку викликали.
Він хату з піччю збудував
І хліб нехитрий випікав
З борошна з жолудів,
В гущавині шарудів,
Гриби смажив, рибу пік,
Й жив, неначе лісовик.
Але до людей тягло
Й серце ниділо його...
Якось він збирав гриби
І ягоди лісові,
А в корчі було кубло,
І гадюччя там було,
Й не помітив він змію,
Й захищаючи сім'ю,
Ужалила княжича,
Й потемнішало в очах.
Але князь-зілляр із зілль
Зварив протиотрут кисіль,
І потроху оклигав,
Хоч ще місяць шкутильгав.
Він звернувся до селян
Й прийняли його у стан,
Люди там були незлі,
Він став тесля на селі,
Обробляв город і сад,
Кіз тримав і поросят,
З дівчиною одружився,
І син у них народився.

***

«Prince in exile»
The battle is lost, so prince has fled,
Now he's a ghost, his coat is shred,
He couldn't look in eyes of brown
Whose sons and husbands he let down,
He couldn't look in eyes of brave,
Whose brotherhood he has betrayed.
He felt a bit better when cold winds
Pierced him like a hundred spears,
He felt a bit better when icy rains
Washed away his tearful trails.
Being scared of death and torturous pain,
He run away to live in vain,
He choosed exile over heroic death,
But pain inside was eating his chest.
'I wish I could turn into raven
And fly away of things that happened,
I wish I could turn into snake
And crawl away of eternal shame.'
He stayed in woods, he slept on moss,
And mourned his friends, whom he had lost.
He set up camp in pike mouth cave
And lived a modest outkast way.
He gathered mushrooms in the bush
(They often wormy when they're huge),
He rejected any offers of asylum,
To stay independent - is what he decided,
He felt disgusted of noble noons,
Its cozy chairs and silver spoons.
So he developed quite some skills
(No need to gather tax and bills),
He built a hut with fireplace,
And a rare smile appeared on his face.
He began to think of his return:
'I'll show to people what I learned.
I'll show to peasants my new skills,
I'll help them to cultivate their fields.
I'll give to nobles good advice
To cut by half their appetites.'
He gathered berries near a swamp,
Suddenly a viper crawled out of the stump,
She was protecting her nest and bit him,
But noone heard his final scream...