Новый алфавит на черкесском

       А

Адакъэжь пщэ бацэ,
Адакъэжь лъэбыцэ.
Джэдхэм я 1этащхьэ,
Щогъуагъуэ унащхьэм.
Дыщэ мажьэр зи сыдж.
Ар жьы дыдэу къотэдж.
Шындэбзийм ину що1уэ,
«Фыхэмыжайе!», - къыдже1э.

    Б
Къупщхьэншэу къок1 къэбыр,
Бжэгъу щхьэпэр и к1уап1эщ.
Ягъавэ-ягъажьэ,
И тхьэмпэр жьэуап1эщ.
Щобагъуэ ди хадэм,
Ныбэф хадэхэк1щ.
Дожей, къуэпс пхъашэшхуэу -
Сытми зрешэк1.

/////
...можно дополнить букву Б-БЭДЖ

/////
Бжьыхьэм бзухэр мэлъэтэж,
Бжьыхьэм жыгхэм запхъэхыж,
Бжьыхьэм тхьэмпэхэр мэгъуж,
Гъэ лэжьыгъэр кърахьэл1эж.

Фщ1эрэ, гъатхэм къалъхуа шк1ащ1эр
Мэхъур бжьыхьэм вы домбей!
Ди щ1ыналъэм бжьыхьэм хуэдэу
Щыбгъуэтынукъым нэхъ бей,


Псалъэжьхэр:

Гъатхэ дыгъэм кIагъуэпскIэ уегъэпскIри, бжьыхьэ дыгъэм тхъупс къыптрекIэ.
Гъатхэм жеяр бжьыхьэм мэгъыж.
Гъатхэм тумысар бжьыхьэм къытепхыжыркъым.
Гъатхэм пасэу пщ1эр бжьыхьэм и гъуэу мэхъу.
Бжьыхьэ жэщ щэрэ минщ.
Бжьыхьэ бейщ.

Къуажэхьхэр

Ипщэк1э уплъэмэ, цей плъыжь къедзащ. (пшэплъ)
Къэрабэ плъыфэщ, уафэм едзэк1ащ.(пшэплъ)
Фыз ф1ыц1э нэгъуд, щ1ым дыд хэзы1у. (уэшх)
Хэт уафэм пк1элъей езыдзу дэк1уеяр. (уэшх)

Нэщэнэхэр

Бжьыхьэ тхьэкIумэкIыхьыр уэдмэ, уэс щlагъуэ щыIэну¬къым, пшэрмэ, уэсышхуэ щыIэнущ, жаIэрт.

Бжьыхьэм  деж, нэху мыщ щIыкIэ, вагъуэбэр пхъэщхьэ¬кIэм и гъунэгъу хъуамэ, пхъэ щхьэкIэр мэдийри, жыгым и хэхъуэныгъэр абы щоувыIэр, тхьэмпэр къы¬пыхуу щIедзэ,- бжьыхьэм щIидзащ, жаIэрт.
Бжьыхьэм пасэу уэс къесамэ, «гъэм щинэжащ», жаIэти я жагъуэ хъурт. «И чэзум и деж псори фIыщ»,- жаIэрт.


    В
Вынд ф1ыц1абзэу вакъэ п1ащэ,
Щыгъщи вак1уэр мэ1ущащэ:
«Вы зимы1эм и шк1эр щ1ещ1э.
Хъунур вы – шк1э щ1ык1э ящ1э».


   Г
«ЧЕРКЕС ХЭКУ» газетыр гупсэщ,
«ЧЕРКЕС ХЭКУ» газетыр ди псэщ.
«ЧЕРКЕС ХЭКУ»-р гуф1э гуэшщ,
«ЧЕРКЕС ХЭКУ»-р гъусэ пэжщ.

Къытхуихьащ ар дэ пощтзехьэм,
Ди еджап1эр къытрадзащ.
Гимн уэрэдым а газетым,
Ди унагъуэр дыщ1эджык1ащ.

Тетщ газетым АВТОГАЗ-ыр,
Къытехуащ Адыгэ Хасэр,
Тетщ газетым хущхъуэ гынхэр -
«ЧЕРКЕС ХЭКУ» газетыр гупсэщ.


/////
Ди спортзалым дырогушхуэ,
Тренажёрнэ пэшхэр хэтщ.
Зэхьэзэхуэ дощ1 щ1ымахуэм,
Гыри штанги къыдо1эт.

Ауэ къихьэмэ гъэмахуэр,
Гыр-гантелхэр къыщ1ыдох.
Паркым ит жыг-турникышхуэм
Деж бгы задэу зыкъыдох.

   Гу
Си гуащэр щхьэ бацэщ,
Си гуащэр 1ущыцэщ.
Си гуащэм и щхьэцыр
Бэринэу ещхьщ чыцIым.               

И вакъэр щызохыр,
IэлъэщIыр тызохыр,
И гущэм хызолъхьэ,
ГущэпскIэ хызопхэ.
 
Си гуащэ нэIуцэм
И щхьэцыр бэлацэщ.
ИтIани зылъагъухэм
Ар фIыуэ ялъагъур.


/////
Гуэгушыхъур къофэ -
"Гур, гур, гур".
Пэ к1ыхьышхуэр къофэ,
"Гур, гур, гур".

Гуэгуш анэр къофэ -
Ди гур-гур.
Гуащэ ц1ык1у къыдофэ,
Ди гур-гур.

Гуэгуш ц1ык1ухэр къофэ,
"Гур, гур, гур".
Гур хагъахъуэу къофэ,
Гурэ-гур.
 
Лъакъуэ гъурхэр тоуэ-
"Гур, гур, гур".
Гуэгуш быныр къофэ,
Гурэ-гур.


   Гъ
ГЪАТХЭ

Гъатхэ, гъатхэ, гъатхэ дахэ,
Гъатхэ дыгъэ, къытхуепсыж!
Хухыбошыр гъуэгу гъэмахуэм
Ари гуф1эу къоблэгъэж!

Джанэ 1уви, 1элъи, 1эжьи,
Псори мамэ 1уихыжащ.
Пц1ащхъуэ ц1ык1ухэр зэрызехьэу,   
Гъатхэ уэгум къихьэжащ.

Зэщ1огъагъэ гъатхэ дахэр,
Гъатхэ дыгъэр къытхуопсыж.
Гъатхэ шыблэр зэщ1огъуагъуэ,
Гъатхэ тафэр къопсэуж!


   Гъу
Ныбжьэгъу си гъусэу гъуэгу сытехьам,
Гъуэгу хьэлъэр тынш къысщохъу.
Гъусэншэр сщохъу гъуэгу хьэлъэ 1ей,
Гъусэф1ыр псом я лейщ.


/////
Мастэм сэ изоу 1уданэ,
Мастэ ц1ык1ум и1эщ гъуанэ.
Мастэр гъущ1ым къыхащ1ык1,
И пэр папц1эщ, мастэр гъурщ.

/////
Зэмыфэгъухэу дэ ди Нанэ,
И1эщ куэду цы 1уданэ:
Зыр гъуабжафэу,
Зыр гъущ1ыфэу.
Зыр гъуаплъафэу,
Зыри гъуат1эу.
И щ1эщыгъуэ зэи имык1,
Цы зэрыхъэм к1эрымык1!

*Гъуаплъафэ – рыжий
*Гъуабжэ- серый
*ГъуатIэ - медно-рыжий
*Гъуабжафэ – бурый
*Гъуабжэлъабжэ - блеклый
*Гъуэжь – жёлтый
*Гъущ1ыфэ - медный


Д

ДЕЙ ЖЫГЫШХУЭ

Жыг хадэшхуэм къыщык1а, ди
дей жыгышхуэм дэ щ1эзыбзэщ.
Дадэ гъусэ зыхуэсщ1ауэ,
Къэтщыпащ дэ нэд изыбзэ.

Дей дахащэу дэшхуэ щ1агъыр,
Щ1ы1эты1эщ сытым щыгъуи.
Дей жыг жьауэм дыщыджэгуу,
Мэхъу къыщихуэ дэхэр 1эгум.

Дей къудамэхэр ещхьщ дамэм,
Дэ кунц1 ц1ык1ухэри 1эф1ыбзэщ.
«Дейр адыгэщ,- же1э Нанэ,
Дейм гуро1уэ адыгэбзэ».

*Нэд, къэп-мешок

/////
АДЫГЭБЗЭ

Ди гъащlэм декlуу, ди адыгэбзэ!
Гъащ1эм дэбакъуэу, ди хабзэ дахэ!
Дыщэ изыдэу анэдэлъхубзэ,
Сыту у–къабзэ! Лъэпкъым и гупсэ!

Добжьыф1э гъащlэм ди адыгэбзэр!
Гъащ1эм догуф1э ди хабзэ дахэр!
Дыгъэм и бзийуэ анэдэлъхубзэ,
Сыту у–къабзэ! Лъэпкъым и гупсэ!

Бзу макъым ещхьу, ди адыгэбзэ!
Нарт хъыбарыжьу, ди хабзэ дахэ!
Шабзэ шэрыуэу, анэдэлъхубзэ,
Сыту у–къабзэ! Лъэпкъым и гупсэ!

Жьапщэм къыхощыр уи макъыр щабэу,
Къуршыпсым ену ущобзэрабзэ.
Укъоу, ушхыдэу, хаутэм ибэр,
Анэдэлъхубзэ! Лъэпкъым и гупсэ!


ДЖ
ДЗ
Е
Ё
Ж
ЖЬ


З

Зэрыджэ

Зэрыджэ, зэрыджэ,
Жыг лъахъшэ телъыджэ.
Зэрыджэ, зэрыджэ,
Зи тхьэмпэ хъурей щ1ык1э.
Зэрыджэ дэхащэ,
Гъатхэк1эм уогъагъэ.
Зэрыджэ дэхащэ,
Зи пхъафэхэр щхъуафэ.
Зи бжьыхьэ дыщафэу,
Зэрыджэ пшэплъыфэ.
Уэс хужьми, зэрыджэ,
Плъыжь дахэу уо1эзэ.
Уи хущхъуэр, зэрыджэ,
Псчэ узхэр зыгъэхъужщ.
Зэрыджэ, зэрыджэ,
Жыг мык1уэдыжщ.


*Пшэплъыфэ - оранжево-розовый
*Щхъуафэ - сероватый


И


Й

Узигъусэм и фэ къыуаплъыр

Фщ1эрэ, си1эщ сэ ныбжьэгъу,
Дызэхуохъур чэнджэщэгъу.
«Узигъусэм и фэ къыуаплъыр»,
Дызэхуохъур акъылэгъу.
 
Дыщ1къым дэ фейцей пэшэгъу,
Дыхуэмей хуэмыху псэлъэгъу.
«Узигъусэм и фэ къыуаплъыр»,
Дызэхуохъур уэршэрэгъу.

Зэныбжьэгъухэр дымыкъуейщ1ей,
Нэхъыжьыф1хэм дыдоплъей,
«Узигъусэм и фэ къыуаплъыр»,
Пэжу жи1эт пасэрейм!


/////////
Зым блы хэплъхьэмэ мэхъу й,
Т1ум хы хэлъхьи мэхъур й.
Щым тху хэплъхьэми мэхъу й,
Пл1ым пл1ы хэлъхьи - ари йщ.

Йр есэп къуэдейуэ щыткъым,
Йр инышхуэуи щымыт.
Йм ?????????
????????

К
КУ
К1
К1У
КЪ
КЪУ

КХЪ

Кхъы1э, Нанэ…

Нанэ, Нанэ! Кхъы1э, и1э,
Удым и таурыхъ къызжы1э...
Нартыху гуэным итк1утахэр,
Нэуэжь кхъахэм идыгъуауэ,
Ирихьэжьэу ди п1астапхъэр,
Кхъэ бгъуэнщ1агъым щигъэпщк1уауэ,
Ауэ Дадэ сыригъусэу,
Удыжь кхъахэр етхужьауэ,
Ди п1астапхъэр къэдгъуэтыжри,
Лы гъур гуэлъу быупщэф1ауэ...
Нанэ, Нанэ! Кхъы1э, и1э,
Сынолъэ1у, таурыхъ къызжы1э.
Нартыху жылэр къедгъэлауэ,
Тхъэуэ-псэууэ дыкъэнэжауэ.


КХЪУ
Л
ЛЪ
Л1


М

Щы1э анэм нэхърэ гуапэ?
«Мамэ» псалъэр псом нэхъ 1эф1щ.
Щы1э уафэм нэхърэ лъап1э?
Мамырыгъэр псом нэхъыф1щ!

Мамыр уафэр, мамыр тафэр,
Мамырыгъэр дэ тхъумэнщ.
Лъэпкъ дамыгъэу нып удзыфэр,
Щ1эблэм лъагэу ды1этынщ!

Дегугъупэу, дыхуэсакъыу,
«Мамэ» псалъэр япэу дытхынщ.
Адыгагъэм, ди бзэ дахэм,
Дырибжьыф1эу дыпсэунщ.


Н
О
П
П1

Р

Гуащэнабдзэ

Гуащэнабдзэ банэ хэтми,
Удз гъэгъа - лей зэримыхьэ.
Къыпхэуамэ – зехъумэжыр,
Гуащэнабдзэ зым щымыхьэ.

Хьэцыбанэщ, розэ пагэщ,
Гуащэнабдзэ - ущымыхьэ.
Гуащэщхьэцри - ари дахэщ,
Ауэ розэм к1эщ1эмыхьэ.

*Гуащэнабдзэ - роза
*Гуащэщхьэц - гладиолус


Къэщ1эрейхэр

Къещ1ыр ребус Рэмэзан,
Ар 1ущыцэ - мызэран.
Ф1эф1щ кроссвордхэр Резуан,
Къак1эрыхукъым Темыркъан.

Умар ц1ык1уи к1эрыувауэ,
Чайнвордхэр къыретхэк1.
Къэщ1эрейхэр зэхуэсауэ,
Зэхьэзэхуэ иращ1эк1.

Ребус к1ыхьхэр, есэп гугъухэр,
Кроссворд хьэлъэхэр къащ1ыф.
Къуажыхь ц1ык1ухэр, чайнвордхэр,
Гугъу демыхьу къац1ыхуф.


С

Джэдум жэмыхъуэр ещ1 ауан:
«Жэмыши, 1эхъуи ирежан,
Шатащхьэ сщыщ1эм, сэ си Іуэхущ,
И куэщ1ым Нанэ сэ сисыху».


Т

ТI

Т1ут1э ц1ык1у хыхьащи ят1эм,
Щыгъыну щыгъыр еутэж.
Ят1эр вакъэм ит1эт1ащи,
Лъакъуэф1элъхьэм хуэмейж. 

-Т1ут1э ц1ык1у, къыхэк1 псы-ят1эм,
 Хьэрэм хуэдэу зыбоутэж,-
 Же1э Фэт1имэт, мэхъущ1э,
-Уи сурэтыр умыц1ыхуж.

Т1ыуэ Т1ут1э ц1ык1у зырет1э,
Хьэшырт1ат1эр и щхьэм нос.
-Сху*ей сэ ят1э къыспыт1эт1мэ?
Езы ят1эр дэни нос.

Сызек1уамэ - сыт си лажьэр?
Уэшх нэужьым сэ сотхъэж!
Сыхэтащ, сыутащ псы - ят1эр, 
Мис иджы сыкъыхэфхыж!


У
Ф
Ф1

Х

Адыгэ 1энэм шхынхэр щызэблахыр,
Адыгэ пшынэм гупыр егъэчэф.
Л1ыхъужь уэрэдхэм л1ыгъэр щагъэятэу,
Джэгуак1уэм япэ удж ирешэжьэф.


ХУ
ХЬ
ХЪ
ХЪУ
Ц
Ц1
Ч
Ш
Щ
Щ1
Ы
Э
Ю
Я
1Э
1У
 





@Гъуэщокъуэ-Жумай Мадинэ