Жаболаны къала

    
Посвящаю АЛИЗАДЕ ЖАБОЕВОЙ.
С уважением к древнему роду ЖАБОЕВЫХ!   
    

     биринчи башы

       ЧОЛУР

          1
ЖАбОЛАНЫ бийик къала!
Эрттегили тасхаланы
Сакълайдыла ташларынг,
Ёмюрлени теренине
Кетдиле сагъышларым!

          2

  "Къарт атам  - Габолагъа
Жюз бла жыйырма болгъанында
Алмайын солуууму тынгылай эдим анга".
Сейирсинип  къарайма
Хапар айтхан Тебогъа.

          3
Акъболат бийни болгъанды бир жашы
ЧОЛУР деп а атагъанды атасы,
Ариу санлы,чырайлы
Ийнакълайды,кёлю толуп анасы.

           4
Жаш ёсдю,киши болду
Анасыны тилеклери
Баласына алай толду,
Чолургъа атасындан
Юйленирге буйрукъ болду.

           5
Хыйсап этип ойлады
Ариу къызны сайлады,
Аны аты Ариужан
Сабыр,жумушакъ атлагъан.

           6
Сайлама уаныкладан
Къурманлыкъла союлдула,
Къыз юйюне келечиле
Ашыгъышлы къууулдула

           7
Алай чыкъды алда чырмау
Этип битеу барын армау,
Башха бийден келечиле
Къалын алып жетдиле.

           8
Чолургъа уа Ариужан
Бу хапарны билдирди,
Жюрегини тартханын
Сюйгенине сездирди.
           9
Къызды къаны Чолурну
Изледи мадар жолну,
Секирип минип атына
Чыкъкъан эди аллына.
       
           10
Жойду ЧОЛУР бийни жашын,
Сермеп алып къамасын
Алгъан эди уруп башын,
Жау болдула къырым бийле
Къаугъа келди юйлеге.

           11
Къырым хан айтды жашына:
"Ашыгъышлы къурал жолгъа,
Сени энди къоймазла
Кюреширле, жояргъа.

            12
Басхан сууну жагъасында,
Бийикледе,таулада,
Бизге ушаш тиллери
Жашайдыла Таулула.

            13
Ары жетсенг букъдурурла
Хар ненге да къарарла,
Ала Таулу Аланла
Ашыкъ Басхан тарына.

            14
Алай айтып жашына
Акъболат бий ахтына,
Къурады узакъ жолгъа.
ЧОЛУР къарай артына
Салды жолну Басханга.

            15
Жетген эди Быллымгъа,
Айланмала туурада,
Шылтыранны башында
Ишлетди уллу къала.
            16
Жер жарашмады анга
Халкъ табынмады мынга,
Къайтхан эди Къырымгъа
Излеп бийлик башына
            17
 Атха келип Басханга
Уллу, бийик къалагъа,
Умутлуду кёрюрге
Мында тамыр иерге .
    
             18
Жыйып кесича бирлени
Инжилтди  тёгерекни,
Жасакъ салды эллеге,
Ёрге,энишге ётгенлеге.

             19
Къысып къаты беллени
Тонайдыла эллени,
Зор этип адамланы
Сюредиле малланы.

             20

Къоймай малын,адамын
Тау артына сюредиле,
Аны бла да кьоймайын
Тоноу этип келедиле.

             21
Татлыкъсынды тоноугъа
Сыйынмады оноугъа,
Басханчыла кенгешдиле
Биригирге келишдиле.
         
             22

Эл Журтчула къопдула,
Ногъайгъа ийип къуугъун
Болушлукъ да тапдыла,
Къажау туруп Чолургъа
Къаласына чапдыла.

             23

Бийикди ЧОЛУР къаласы,
Бекди ташы,хунасы,
Бёкем,уллу къабакълары,
Сагъайдыла къалада
Чолурну адамлары.

              24

Элни,журтну жыйды Къамгъут
Ачыуланып ,бары -мукъут,
Сакъладыла.  эллерин
Жетдирдиле дертлерин!

              25

Уатып уллу къабакъларын
Басхан суугъа къуйдула,
Хунасын оюп артдан
Къалагъа къуюлдула.

              26

Тапханларын жойдула
Къойлай барын сойдула,
"Тюшерсе къолума ЧОЛУР,
Ажалынг менден болур!"

             27

Айтып сёзюн Къанболат
Берди барына налат,
Алай ЧОЛУР къутулду
Къарангыда жутулду.

             28


Басханчыла Чолурну
Къаласын да ойдула,
Дерт этип зорлугъуна
Байлыгъындан тойдула.

             29
Тонап жыйгъан ырысхысын
Къоймадыла  -  жыйдыла,
Тоноу сюрген нёгерлерин
Къалмай барын къырдыла.

             30
Алай ЧОЛУР бойсунмады
Къадарына онгсунмады,
Ауду таудан Холамгъа
Анда жашау къураргъа.

             31
Абрек жыйын къурады
Тёгерекни марады,
Бийик къала ишлетди
Къаты этип бегитди.


             32
Бийледиле тау бетледе жерлени
Сынадыла холамлыла серлени,
Тоноуларын къоймадыла
Адам къандан тоймадыла.

             33
Холамлыла тёздюле,
Алай кюнлени биринде
Бары бирден тепдиле,
Быланы къаууумларын
Уатып, халек  этдиле!

             34.
Тёрт эдиле  жашлары,
Биринчиси.-  Бийнёгер
Антлы адам,керти нёгер,
Батырмырза - экинчиси
ЧОЛУР бийни  энчиси.
 
             35
Андан сора - Къурданбий,
Алыкъа сабий,бели чий,
Тёртюнчюсю - Акьболат
Атха минип жайракълай
Чапдырады къазауат.

             36
Уллусун юйлендирди
Ногъай бийче келтирди,
Къанлысы болуп чыкъды
Бийнёгерни къайыны

             37

Кеч сезди аны ЧОЛУР,
Къайнады муну къаны,
Ангылап болгъан халны
Къалтырады битеу саны.

             38

Заман келир жетдирирге
Дертни къанлы жауума,
Баласыны этин анга
Ашатырма мурдаргъа!

             39
Кетмей эди эсинден
Ногъай келинни къарындашы,
Сакълай эди келирин
Билип анга этерин.

             40

Къонакъ болуп кирди юйге
Эрттегили къанлысы,
Эшикде уа кишней эди
Тагъылып тургъан тор аты.

             41

Сезалмады жууугъу
Муну къара ниетин,
Аямайын ариу сёзюн
Алгъан эди жашны эсин.

             42

Этген эди къурманлыкъ
Союп уллу семиз уанык,
Боза аякъ кётюрдюле
Той - оюн да этдиле.

             43

Халкъ тепсеп арыдыла
Кече белинде жатдыла,
Къанлысы жукълагъанлай
Тартхан эди бойнун къойлай.

             44

Сан этип жашны кесин
Биширген эди этин,
Керти болду антына
Тапдырды атасына.

             45

Кюйсюзлюкню чексизине
Шагъат болду уллу къала,
Этдиле чыран бузла
Сарнадыла баргъан суула!

             46

Келтирдиле атасына
Жашыны бишген этин,
Башха уруп бийни къаны
Кюйюп, бишип, сынсыды
Къарап ёрге таулагъа
ЧОЛУР бийни жаныды.

            47

Жууукъла жыйылдыла
Жарсып жашны басдырдыла,
Къатдырып кеси  кесин
Жыйгъан эди аскерин.




    Экинчи башы

      ЖАБО
            48
Батырмырзаны бийчеси
Тап къылыгъы,ариу кеси,
Бийкъанладан атасы
Юйретгенди хар неге да анасы.

             49

Акъбийче аны аты
Кёз къамата сыфаты,
Келин эди Чолургъа
Буйругъу болду   башха.

 
            50
Бирлешдиле Холамлыла
Жетдиле ногъайлыла,
Дерт жетдире Чолургъа
Къаласында жапдыла

            51
Ногъай келин жашыртын
Эшиклени ачханды,
Ол кече уа къалада
Къара тангы ачханды!
            52

Башландыла сермешле
Къала ичинде ол кече,
Кюйсюзлюкню ачысына
Шагъат болдула къаяла!


            53

Къаладагъы адамла
Къалмай бары къырылдыла,
Чолурну уа тутаргъа
Кюрешдиле холамлыла.

            54

Ногъай бийни къаны къызды
Тепди алгъа атлап хыны,
"Табыгъыз манга аны,
Терисин сыдырайым,
Этин чийлей ашайым!"

            55

ЧОЛУР тутдурмады кесин
Окъ тешгенди желкесин,
Кетип бийик къаладан
Суугъа тюшген эди жардан.

            56

Акъболат бла Къурданбий
Башларын къутхардыла,
Таша жолну тапдыла,
Ашыгъышлы къачдыла.
 
            57

Аугъан эди тау артына Къурданбий
Юй къурап,жаратханды беш сабий,
Къалгъандыла юч да жашы гюржюде,
Къайтхан эди гитчелери юйюне.

            58

Басхан тарда  салгъан эди юйюн,
Уланлары болгъандыла жыйын,
Алай болду башланганы
Басханчылы Къурданланы.

            59

Барады Акъболат, къарай артха,
Ызындан тюшгендиле къысха,
Душманлврын сейир этдирип
Ётген эди холам суудан секирип.

            60

"Не тап басды итден туугъан"-дедиле
Сейирсинип ызларына кетдиле,
Мухаммат а жетгенди Чегемге,
Кесине да Тапбасхан ат бердиле.

            61

Къалада уа ёлгенлени тинтдиле
Жокъду Акъбийче уа дедиле,
Къоркъуп айлыкъ сабийине
Акъбийче уа къутулгъанды  эшикге.

           62
Муну узакъдан эследиле
Атлы къуугъун ийдиле,
Алай жетди юйюне,
Сарнатып тёгерекни,
Тынгылатды кюйюне.

           63


Акъбийчени атасы
Мудах болдп  тынгылады
Жыйын болуп чыкъдыла
Келгенлени алларын
Уллу тарда тыйдыла.

           64

"Сиз аман хаюанла!
Тишиырыууну къуугъанла!
Кетипди сизни эсигиз
Жокъду азда бетигиз!

           65
Эштигиз айтханымы,
Тюгю тюшсюн да баламы
Къырып салырма барынгы!


           66

Къызы ышанды атасына
Къуугъун къайтды ызына,
Тууду жашчыкъ бир аздан
Жабо дедиле атына.

           67

Бийкъанланы ёсгенди къолунда
Жетди,киши болду Малкъарда! Абайлагъа  ийип келечиле
Къууанч этип келин келтирдиле


           68

Кётюрдюле,къоймадыла жашны кесин
Къарт атасы аямады  хар  несин,
Элтген эди жаш юйюрню Холамгъа
Бурунгулу ата къаласына .

           69

Малда,мюлкда къуралды   
Хар нелери тап жанына бурулду,
Къошла,элле къуралдыла
Кюйсюзлюкню кери этип
Битеу бары айныдыла.

           70

Тёрт болдула уланлары
Жигит жашла,ариу къылыкълары,
Ийнакълай балаларын
Насып кёрдю аналары

           71

Жабо ёмюр жашады
Аман иги да сынады,
Кёпню билген,узакъ кёрген
Жууукъ,тенге да онг берген!

           72

Жыйып бирге жашларын
Этген эди осуятын,
Сёзлериме тынгылагъыз
Мени терен ангылагъыз.

           73

"Жабо къандан сен жанла"-
Деп айтдырдыкъ тукъумгъа,
Кюйсюзлюк кери болсун
Халаллыкь бери болсун!

           74

Эртделеде къырымлыла
Энди болдукъ Таулула!
Жууукъ - тенгни да тутугъуз
Къатылыкъны унутугъуз!


           75

Бурунладан таулада
Жашайдыла Таулула!
Намыслыла,огъурлула
Тенг болайыкъ алагъа!

  2026 г.