Адыгагъэр гъуэжькуийкъым

         Роман
         Япэ Iыхьэ
Мазэм шIигъуащи, уэшх махуитI къудейкIэ къешхауэ аращ. Ари дэпхуэдэу, cабэр тIэкIу игьэтIыса мыхьумэ щIыр зэригъэупIщIыIуа щыIэкъым. ИтIани Тэн Iуфэ гуэдз Iуахыжыну командировкэ кьагьэкIуа комбайнерхэмрэ,гуэдзыр комбайным кьыщIэзыщу лажьэ шоферхэмрэ-зэдейуэ, зым Iэпыхур зым кьищтэжу жыхуаIэм хуэдэу зэдолажьэхэ. Щэджэгьуащхьэ щащIынум и деж, тIэкIу зэтеувыIэхэу аращ. Зий ерыскьы гуэр я джий ехакьэ куэдрэ хущхьэ щатэу щымысхэу комбайнер Щахтэ кьалэм кьикIахэри, Кьэбэрдей-Балькьэрым кьикIа шоферхэри я IэнатIэм пароувэжхэр. Арынщэу зэрымыхьунур льэныкьуитIым кьагурыIуэу апхуэдэщ.
Дунейр уэфI щIыкIэ гуэдз бэгьуар кьэралым и гуэным игьэзэгьэн ***йщ. ФIыращи абыкIэ зэхэщIыкI зиIэхэр нэхьыбэщ, зимыIэхэм нэхьрэ.
Абы теухуауэ, Шахтэ кьалэм кьикIа шахтерхэм я Махуэшхуэу аращ, гьавэ Iухыжыгьуэм комбайным тесу лажьэу зэрыхэтхэр. ЩIы ЩIагьым фIэмыщI кьыгуэбуду,сабэр уи Iум ирихьауэ ущIэт нэхьрэ дыгьэм тIэкiу уижьэIуу ухэтми, дуней ***тым узэрытетыр сыт иуасэ. Комбайныр зыгуэркIэ кьатемыкьутэм, е гуэдзыр здыIуахым бункерым из хьурэ кьэмыувыIэм, абыхэм зэтеувыIэ яIэкьым.Шахтерхэм зыгуэркIэ я губгьэн кьэдмыхьарэт жыхуаIэу, командировкэ кьагьэкIуа шоферхэм и нэхьыбэри ныкьусэн ямыIэу иджыри кьэс тэмэму лэжьахэт.
Льэпо-щхьэпо кьэмыхьуу дыкьыздэкIха гэражым тэмэму декIуэлIэжам арат жиIэу Кьыльэкъуэ абы еща пэтми и мурадыр кьехьулIакьым. Автоотряд, Ростов куейм лажьэу щыIэм жэш кIуам -жьышхуэ кьыхуепщащ, абы и кIэр зыхуэкIуэнури Алыхьыращ зыщIэр. Университетым щеджэм, инженер IэщIагьэр зэзыгьэгьуэта Бгьащхьуэ Кьылшыкьуэ научный атеизмэмкIэ экзамен щитым тху кьыхуагьэувами дунейкIэ -лэжьыгьэкIэ Iуэхур зэрызэIыхьар ильагьути Алыхьырат : ар тэмэму зэхэха хьунымIэ тещIапIэу кьыхуэгьуэтри, зыщыгугьри?
Хамэ щIыпIэм ущыIэу апхуэдэ Iуэху кьыпкIэльыкьуэкIын жыхуэпIэр ар Iуэху джэгутэкьым. Абы нэхьейуи, "химием" щаIыгьыу, агьуэблагьуэ здэщылажьэхэм, мин бжыгьэм щIигьуу цIыхухи щыIэхэщ, ахэм яз вино птулкIэ ефауэ а машинэр Iэрыхьамэ, ущIэмыупщIэ абы кьрикIуэнкIэ хьунум. ЕплIанэ отделенэм кьикIыу хьыбар IейкIэ я инженерым деж пщэдджыжь нэмэзым кьэкIуа Кьэрэлбий ПэтIахъуэр и щхьэр кьыфIэхуауэ Кьылшыкьуэ кьыжыриIэнум ежьэу щытт.
МахуитI ипэкIэ Кьылщыкьуэ я гаражым щыщ машинэхэр зэрылажьэр, жэшкIэ зэрахьумар зэригьэльэгьуну совхозым и отделену хьуар зэщIигьэхьати псори тэмэмащ.
Гьэ кьэси хуэдэу, гьавэ Iухыжыгьуэр кьыщыблэгьам, Ростов куейм командировкэ цIыхухэр зэрагьэкIуэнур белджылы кьыщыхьум, абы хэтынухэм, кьашэ щымыIэу Памяткэ хагуэшащ, шофер кьэсыхункIэ ящIэн, слесарь кьэсыхьункIэ ящIэн ***йхэр пункт зэрызыхэу кьехыу кьетхыхау — Армыхьум сэ сщIэн ***йхэр сэ сщIэркьэ жиIэу щIалэхэр абы иридыхьэшхай, ар зытхахэм ауан зыщIахи кьахэкIащ, хэти иужькIэ нэхь схуэщIыхьэу, сымыпIащIэу седжэнщи нэхьыфIщ жыхуиIэу чэнджэщ тэмэмхэр зэрыт тхыль цIыкIур и гуфIакIэ жыпым изыльхьахи щыIащ.
Кьэралбий кьыльыкIуэкIа Iуэхур, Кьылшыкьуэ псом нэхьапэу Штабым и унэфэщIым ***Iуэхунути, абы щхьэкIэ зы хьэльэзешэ машинэ игьэхьэулейуэ километрищэрэ щэныкьуэкIэ кIуэн ***йт. Кiуэми, абы зыри кьыхуищIэфынутэкьым, Кьылшыкьуэ кьеигину фIэкIа, уэращ а льэныкьуэмкIэ унафэщIу щыIэр, ирахужьамэ, кьэвгьуэтыж и Iуэху захуэ жиIэну фIэкIа.Гаражым и инженер нэхьыщхьэ Хьэщауэрэ Кьылшыкьуэрэ зэмыбийми, зэныбжьэгьуу пхуэжыIэнутэкьым. Налшык кьалэм и ищхьэрабгьумкIэ машинэ щитIым щIигьу зыдэт гаражышхуэм и унэфэщI Тегьазэ Кургьокьуэрэ, абы и пIэм иувэну кьызэмыхьулIа инженер нэхьыщхьэмрэ, жыпIэнурамэ я фэкIи я дуней тетыкIэкIи зэщхьтэкьым. Я Iуэху зехьэкIэми шурэ-льэсрэ я зэхуакут. Кьылшыкьуэ я директорым куэд щIауэ дэмылэжьами, абы и Iуэху зехьэкIэр фIэкьэбылт. Гаражым дэт инженерхэр зэхуишэсауэ щахэпсэльыхькIэ : Iуэхум щымыщу псальэ гуэрхэр жиIэу зэхэпхынутэкьым, зыгуэр лэжьыгьэм кьыхэжэныкIамэ, и IэнатIэм егугьуу бгьэдэтым апхуэдэхэри ильагьути, зыщеезыгьэхх, щхьэхуешэхэ лэжьакIэхэм кьахэкIым абы яжриIэни кьигьуэтырт, дахэу еугуйет. Псом нэхь нэхьапэрати машинэхэм, техникэм фIыуэ хищIыкIти игьэлажьэ цIыхухэмнэхь лейуэ пщIэ щиIэт. Абы шоферхэм зыгуэрым ахьшэ кьыIырихауэ е кьыIэрыхьэу жаIыфынутэкьым. ЖыпIэнурамэ и адыгэ напэми и Парт билетми хуэпэжу лажьэ-шхэж кьулыкьущэт. Ар имыщIэу ипэкIэ лэжьа директорыр тырагьэкIри Кургьокьуэ увауэ, командировкэ кьикIыжа, машинэшхуэм дэсу лажьэ Хьэдис, икIи зэзгьэцIыхунщ, и ахьшэ Iыхьэри естынщ жиIэу, абы и кабинетым щIыхьэу и стIолым сом гуэр щыхутрильхьам, кьыхуильащ : сэ сы апхуэдэкьым жери и щхьэр кьыщIыригьэхыжауэ щытащ.Арати Хьэдису пльагьуми у апхуэдэм, у апхуэмыдэ жыхуиIэу, Хьэщауэ и кабинет гьунэгьуу кьыщытым кьигьэхьэзыра сомхэр зэрызэкIуэцIыльуу ихьри, телефонкIэ псальэу щыс инженер нэхьыщхьэм и стIолым и кьыдэгьэжым худильхьащ.Ахэр псори Хьэдис зы бжьэ зэдефэхэу зыжыраIэжа, слесэрхэм я бригадир Мухьэжыр, Кьылшыкьуэ Ростов зы машинэ ису кьыздэкIуэхэм кьыхуиIуэтэжащ.
У адыгэу, Парт билет уи гуфIакIэ жыпым ильу улажьэу мазэ хьэкьри хьэрзыну кьуату, абы и щIыIужкIэ, сом гуэрым узэренэцIынур Кьылшыкьуэ кьыгурыIуэкьым?
- Зэманыр кIуэрт, псынщIэу зыгуэр щIэн ***йт, ауэ сыт шуIэнуми инженерым кьыщыщIэдзэ
нурат имыщIэри, зей кьепльу щыт Кьэралбийм ***льыну, ешхыдэ щIыкIэу -»уэ уздэпльар дэнэ» -жиIэу упщIэ иритыну ***йят, ауэ ар ныбжькIэ фIыуэ зэрынэхьыжьыр ищIэжти, зыгуэрурэ зызэтриубыдэжащ. Ей адыгэ мыгьуэ! Адыгэ нэчальнику ущытыныр зэрымытыншри и гум кьэкIащ.
Кьылшыкьуэ здэкIуэнур хуэмыщIэурэ, Кьэралбийри абы жиIэнум ежьэурэ япэ отделенэм щыIэ машинэхэр думпу зэбгырыкIа хьуащ.CыткIи зэбгырымыкIынрэт, щхьэж ищIэн ***йр ищIэжт: хьэмым гуэдз гьэкьэбзар: щIагьэпщар, куэду тельым ар псынщIэу Элеваторым IыхыпIэм шэн ***йт, хьэсэм лажьэу хэт комбайнхэм я бункерым гуэдзыр из хьумэ кьыщIэзышынухэм я кьэлэныр ящIэжти, ахэри хьэсэм хыхьэнут.
Кьэралбий Iуэхуншэри, абы и зэранкIэ Кьылшыкьуэ нэху кьекIым ищIэну игугьа, и мурадым хэнырт. Машинэ жэщ кIуам щIыр зэгуэхуу дэхуар мыхьуатэм, ар Ростов кьалэм кIуэн игугьащ . Гуэдз Iуахыжым хэту лажьэ машинэхэм щыщ кьтричу -километрэ щитIкIэ ар Тэн и Iуфэм Iут Ростов кьалэм кIуэну и дзэ шащ.Губгьуэм кьызэрихьэхэрэ ар ещэт зэ лэжьыгьэм зыкьыдигьахуэу а кьалэм дэс Чикулаевхэ яхыхьэнуи хьуакьым.
Кьылшыкьуэ еплIанэ классым щеджэрт, абыхэм Бгьашхьуэхэ письмо я сурэтхэр игьусэжу кьщырагьэхьащ…
Дэнэми Кьылшыкьуэ кьэхьуа Iуэхур яхуиIуэтэну зыщIыпIэ мыкIуэу зэрымыхьунур хьэкьт. Дэнэ кIуэми Кьэрэлбийри имыгьусэу хьунутэкьым. Псори зи натIэ кьикIар арати. А памяткэ Ростов гуэдз Iуахыжыну гаражым и лэжьакIуэхэм хуагуэшам ит пунктхэр абы тэмэму игьэзэщIатэм а кьэхьуа льэпо-щхьэпор кьэхьун ***якьым?