Бесхануман уьмуьр

Зи уьмуьрда савухбур я ви гелер.
КIанзавайди са марф я кьил кьилеллай.
Михьи хъийиз муьгьуьббатдин пак чуьллер,
Са лишанни тан тийирвал чилеллай.

А чуьллера хьанач вавай цуьквер цаз,
Къужахдалди багъишдайвал "кIанидаз",
Ахьтин шадвал вахъ галамаз хьанач заз,
Акван, белки, на хкидай цIийидаз.

Жаваб тагуз ви гъуьнтIуьниз, туьгьметдиз,
Жедалди икI пис фикиррин саврухдик,
Дурум гуда азиятдиз, зегьметдиз,
Вири уьмуьр жедалди ви басрухдик.

Рухваяр я акьуллу са итимар,
Эхна вири за балайрин гьуьрметдай.
ТIвар акьалтдач хьана лагьай етимар,
Гележегда кьил акъудрай къелетдай.

Зи малайик гьамиша зи къвалал хьуй,
Кьулухъ элкъуьн тийиз рекье гьатда зун.
ЦIемуьжуьд сан зегьметни ваз гьалал хьуй,
Вун авачир вилаятдиз катда зун.

Цел туш зи рикI агъу санал кIватIзавай,
Залан жезва къвердавай зи туькьуьл пар.
Хуьруьхъ, кIвалихъ вил галамаз катзавай,
Захъ дидедин дуьа гала – чими гар…



***

ТакIанз-такIанз бубад гайи
Йикъалай такIан хьайи кас,
Сифтедилай рикIиз къайи
КIвале есир кIан хьайи кас.

Гила хкуд гьелягь-булагь,
Жуван кIвале хьайила шагь.
Хесет квачир фидай темягь,
КIулал залан къван хьайи кас.

Гьиниз катин язух есир,
ТIува къведай кас авачир.
КIан хьайивал кутаз тахсир,
Зун буржунин кван хьайи кас.

Я Аллагь, за гьарайин низ,
Лув гуз жезвач завай виниз,
Къурбанд хьуй зун ламу чилиз,
Чандиз икI дуван хьайи кас.

РикI кудай са кас авачир,
Са шагьидин мас авачир,
Кьейилахъди яс авачир
Зун я язух чан хьайи кас.



***
Чин тийирдаз рикIин гьарай
Гьич кисунин ван къведа жал?
Квахьнавайдан рикIин кьарай,
Чиг гьиссерал чан къведа жал?

ТIал жеда гьисс, рикI хьайила,
Ви хура рик1 ават1а жал?
Закай азад нуькI хьайила,
Чинеругди кьадат1а жал?

Рагъ тахьайла, жедай туш нур,
Нур тахьайла, им йиф тушни… 
Жегьил уьмуьр хьайит1а мур,
Ахьтин уьмуьр гьайиф тушни?


***
Ичкибаздиз

Ички хъвай кьван акъудиз къал,
На чукIурна хзанни кIвал.
Са жуьрени тахьай эсер,
Инсандин чин алай чакъал.

Уьмуьр фена – рехи хьанач,
Балайрихъай регъуь хьанач,
Хуьре туна кIвалин сирер,
Яшар хьана – чIехи хьанач.

Гуьнуькъара батин алкаш,
Югъ акадриз, кIвале саваш,
ЧкIана муг, я дердисер,
Катдай йикъал гъана юлдаш.

Шив хьана зун ламраз гайи,
Инсан женни икьван къайи,
Акунрай – кас, бейни жинер,
Течирди гьич багъри, хайи.

Вун гъуьл хьанач, кьилел къвай хар,
Экуь дуьнья авур заз дар,
Шумуд йисуз эхна сер,
Мад хкимир рикIел зи тIвар.

?????????? кьуна панагь,
РикIел хкиз динни Аллагь,
Кьазва гила пичIи кьинер,
Мад хъийидач лугьуз гунагь.

Хъвайи чIавуз бугь ядай яц,
Амай чIавуз жез зайиф кац,
ТуьхкIуьн лугьуз, ийиз минет,
Регъуь тежер шеври кьамац.

Ша жемир вун икьван ахмакь,
Герек туш вун къе, пака, накь…
Вири ваз хьуй – девлет, кIвалер,
Залай алат, кикIир шкьакь.
 

***

Зерре акьул хьанач хьи ваз,
Иви хъвадай чIулав зили,
Рекьел алай шкьакь пили,
Аламат! Куьз икьван дили?!
Са кIус акьул хьанач хьи ваз.

Итим жеч хьи, хьунал шалвар,
Сивиз къай гуз, ийиз барбар,
Элламиндиз гудай хабар,
Са кIус акьул хьанач хьи ваз.

Акатайдаз ахъайиз сир,
Ви «акьул» на авуна чир.
КIватIна кьиле пухъни-псир,
Са кIус акьул хьанач хьи ваз.

Ваз «буржунай» гана хьи зун,
Шумуд йисар кана хьи зун,
Икьван буьркьуь хьана хьи зун,
Са кIус акьул хьанач хьи ваз.

Инсанвилин течир ахлакь,
Мез фарфалаг, амал ахмакь,
Алат тийир киленж, шкьакь,
Са кIус акьул хьанач хьи ваз.

Итимвилин техуьдай тIвар,
Рябет алаз тийидай кар,
Фадлай валай чIугунва цIар,
Са кIус акьул хьанач хьи ваз.

Келле буш, рикI мичIи я ви,
Хиял терс, руьгь пичIи я ви,
Касвилин сан ичIи я ви,
Са кIус акьул хьанач хьи ваз.



***

Зи мурадар, умудар,
садни кьвед ваъ!.. шумудар
барбатI хьана, пуч хьана.
Заз уьмуьрда вуч хьана?
Гуж хьана заз, гуж хьана,
лап жегьнемда къалудай.

Жуван гьалал утагъда
хьайи уьмуьр – дустагъда,
Дуст хьанач, душман хьана,
агъу гвай илан хьана.
Ивид фурал тIуьна фу,
Накъварни ва фан къафун.
Уьмуьрдал пашман хьана…
Кьисмет зав душман хьана.


***

Вилерай ваз аквазва вуч:
Зи жегьил чан хьайиди пуч,
АкIизвайди бахтунин рагъ,
Кими тежез вилерал нагъв,
Югъ къандавай жезвай гъарикI
Мур я зи хур, амач захъ рикI,
Дагъдин къванциз элкъвенавай?

Дар я кIвале, дар я хуьре,
МичIи я заз экуь дуьне,
Гагь са жуьре, гагь са жуьре
Гьикьван кек экъуьрда хире?
ТIал аматIа вахце зав мад,
Эхда вири, ятIани сад,
Менгенайри чукьвенавай.

Цуьк хьиз кьураз, я зун зайиф,
Са стIал чиг це, чIулав циф,
Жедайвал зи дердер алциф.
АватIа са ариф лукьман,
Зайифардай зи рикIин тIал,
Цуькведиз багъишдай стIал,
Лугьудайди тIалдиз дарман?



***
ДИДЕ-БУБАДИЗ АРЗА

Шехьмир, диде, накъвар тахьуй вилерал,
Зи теменар амукьуй ви гъилерал.
РикIиз регьят хьурай гьакIни бубадин,
Кьилер агъуз тахьурай зи архадин.

Диде, буба, ганайни зун буржунай,
Акъат тавуй лугьуз зун и гужунай?
АкьалтIарна мектеб, фад гъуьлуьз гана,
Белки варлу тухумдиз, кIвализ гана?
(Агь, кIандай хьи, зун дерин гьуьлуьз гана…)

Яраб квез зун хуьнуьх гьакьван четин тир?
Хзандани артухан са сивин тир?
ТахьайтIа зун тийижирдаз  куьз гана?
Вич вуж ятIа течир касдиз чиз гана?
Я тахьайтIа душмандив рекьиз гана?

СакIани кьил акъатзавач и кардай,
Хиялар къвез рикI недай, кьил кукIвардай.
Куьз чIурнатIа жегьил уьмуьр, кьисмет зи,
Пуд кепекни хьаначирни къимет зи?
Ярабаллагь, тунвайтIа куьн суьгьуьрда,
ГьикI гьатна куьн ажуз касдин муьгьуьрда?

Фена йисар чIехивуна аялар,
КузвайтIани рикIе залан хиялар.
Аялар фад чIехи хьана, сагъ хьана,
Зи рикIе тIал, вилел даим нагъв хьана.
Амма эхир хьанва сабур-кьарайдин,
Гьич са касдиз ван жезвач зи гьарайдин.

Шумуд йисуз эхнатIани зулумар,
Амма къени тух жезвач хьи залумар!
Налугьуди, зун за затI, са гьайван я,
Базарда гуз-къачуниз лап масан я.
Алатзавач, иви хъвазва зилиди,
Ам аквазвай закай жечни дилиди?!

Гила залди къвезва вири тахсирар:
Бубад кьиле твазвалда за фикирар,
Нагъв твазвалда даим дидед вилера,
ТIал ялда зун мукьвабурун рикIера,
КIвалевайди тунва хата рекьера…

Низ гьарайда: миндаддакьукь, чара я!
Зи рикIевай хажалатар пара я.
Зи далудихъ адлу арха галачни?
Захъ рикI кудай са багъри кас авачни?!
Икьван йисар дерт эхун – зи тахсир тир?
Шумуд йисуз зун чIал кьунвай есир тир?

РикI ханва зи уьмуьрдикай, кIваликай,
Гила куьмек жеда анжах чиликай.
Квез регьят хьуй, зун хъфида уьмуьрдай,
Амукьдач квехъ мад дердияр, фикирдай.
Зун хъфида, амукьдалди азабда,
Куьн закай, зи дердерикай азадда…


***
БУБАДИЗ

Вучиз вуна зун дак1андаз
Гужуналди гана, буба?
Уьмуьр фена зи пашман яз,
Дуьнядкай рикI хана, буба.

Гафунал гаф эциг тежез,
Кисна, чиниз килиг тежез,
Гаф гафунихъ гилиг тежез,
Шумуд йисар хьана, буба.

Са инсафсуз хкяйна «гъуьл»,
Дишегьлидал хкаждай гъил,
Какадариз гьам вил, гьам кьил,
Зи жегьил чан кана, буба.

Кьагьарди зи атIузва сес,
Заз са куьмек жедачни бес?
Квез я уьмуьр рикIи-рикI нез,
Заз уьмуьр бес хьана, буба.

Зи далудихъ галач эркек,
ТIува къведай, гудай куьмек.
АмачтIа ваз ви руш герек,
Заз и дуьня къана, буба.

Йифер-йикъар хьанва заз шел,
Вилерай къвез накъварин сел.
Зун хъфейла, кутур квез мел,
Ви руш амач – фена, буба.


***
ХЪЕЛ

Ибур ажеб вахтар я хьи,
Везифаяр дегишзавай.
КIвал хуьзвайбур папар я хьи,
Шал бармакдив дегишзавай.

Эркекрив гьич кьан тийидай,
Бушвилер гвай ксар хьанва.
Са дишегьли вад итимдай
Ише фидай вахтар хьанва.

Темпелвилихъ кьадар авач,
«Чанта – къирмиш, югъ – кечирмиш»*.
Руьгьда уьтквем къастар авач,
Чин кайила, жез тепилмиш.

Гьафтейрикай йисар жезва,
КIвалахдикай кьил къакъудиз.
Хзан санлай бизар жезва,
Уьмуьр ухшар тир акъудиз.

КIвалин кардик кьил кутадач,
Къецепата шагь-пачагь я.
Мецелай дуьз гаф жагъидач,
Адакай рахун гунагь я.

Жуван дердер ахъайдай кьван,
Мецикай зи кIараб хьанва.
Валай фейид ацалтрай вал,
Вун акваз, зун кабаб хьанва.