Дидедин гам хьайи кар

Аялар гъвеч1измаз Хансенема вичин ч1ехи рушарихъ галаз гамар храдай. Хзан ч1ехи тир, кесиб вахтарни тир. Саникайни са кепек къведай чка авачиз, хзан акьалт1ай дарвиле авай. Хъуьт1уьн яргъи йифера дидеди рушарихъ галаз гамар храдай – варзни жедачир гам к1авуддай. К1валин гьар са дерди гьял авун патал, Хансенем гъуьлуьхъ галаз, Бакудин базардиз физ-хквез, гьа рекье жедай. Кьуьдди храй гамар маса гуз. Мад маса чара авачир.
     Дьрседеф, Хансенеман руш, школада гъвеч1и классра к1елзамаз, дидедикай магьрум хьана.  Ам вахарикай виридлайни гъвеч1иди тир. Арадай са акьван вахтни фенач, буба эвлемиш хъхьана. Тахай дидеди аялриз дидевал авуна. Абурни къвез-къвез ц1ийи дидедив фад вердиш хьана.
Аяларни, гъвеч1ибур ч1ехи, ч1ехи хьанвайбур эвленмишна к1анзавай.
Вахтар акуна-такуна акъатна. Рушарни бубадин к1валяй, вахт хьайила мукай акъадардай лифрен шарагри хьиз, гьарма санихъ лув гана фена.
Дуьрседеф кьисметди, Баку шегьердин къвалав гвай, нефтяникрин Лохбатан т1вар алай поселокдиз  акъудна. А вахтунда а поселокда абурун хуьряйни нафт1адин мяденра к1валахзавай фялеярни авай. Белки руш гьаниз кьисмет хьунин себебни гьа хуьруьнви фялеяр тир жеди.
Вич кьисмет хьайи хзанда Дуьрседефа дагъви дишегьлидиз, лезги дишегьлидиз хас жуьреда намуслувилелди вичин везифаяр кьиле тухузвай. Хзандихъ гелкъуьн,хуьрек гьазурун, пек-партал чуьхуьн, михьивилер авун…
Гьар кул элягъиз эгеч1айла, вучиз ят1ани, Дуьрседефаз чилик квай гамунай дуьньядин нур акваз хьана. Вилер тухудай хьтин рангарив ч1угунвай иер нехишар алай и гамунай рушаз вичин вахари храй хьтин гамарин ухшарар аквазвай. Гьавиляй рик1из чими хьайи и гамунилай кап алтадиз, руша, баладиз хьиз, гамуниз туьмер ийидай. Адан рик1из а гам акьван багьа тир хьи, адаз и дуьньядиз нур хъчирзавайди и вич авай к1валин чилик квай гам хьиз тир.
Садра ада  гамунин гагь са п1ип1  гагь муькуь п1ип1 элкъуьриз кул эляйдайла адан вилериз  далу пата са пип1ел кхьенвай "Хансенем" т1вар акуна. Са легьзеда руш къах хьана амукьна, гуя вичин аялвилив хъфена, вилер ац1ана куз куз авахьай накъвар гьарфарал авахьна.
Хкажна гам къужахда туна диде хьиз.
Аялзамаз  Дуьрседефаз вичин дидеди ч1ехи вахарихъ галаз гьик1 гамар храдайт1а ва гам ат1айла рапунихъ лацу гъал акална гамунин астар пата дидеди вичин т1вар кхьидайди рик1ел аламай. И т1вар акунмазди руша к1валин иеси тир къаридивай, и гам гьинай я лагьана, жузуна.
«И гам, чан руш, чна Бакудин  базардай маса къачунай. Адан иесиди, чун лезгияр тирвиляй, чаз им са т1имил ужузарни авунай.
Дидедин гъилин гам жигьиз яз кьисмет тахьай руш вич аватай к1вале дидедин гъилин гамуни, гьар жуьре рангарин хважамжамди хьиз, вилив хвена.
Дуьрседефа гам, чиликай хкудна, к1валин цла туна, к1вачик тахьуй лугьуз. Аманат хьиз хвена руша вичин дидедин т1вар алай гам.
    И агьвалатди зун яргъал зи аял вахтариз сейр хъувуниз мажбурна. Чи бадедини дидеди гам, кьалича гьик1 ришадайт1а, ахпа чун рушар гьик1  чпихъ галаз  к1валахдик кутадайт1а, чаз куьмекдиз чи имийрин, халайрин рушар, чи таяр-туьшер, дуст рушарни гьик1 къведайт1а, рик1ел хтана. Бадедин, дидедин гамунихъ, кьаличадихъ лугьудай манияр, ахъайдай кьисаяр къени зи бейнида ама. Кьаличадихъ галайбурун туп1ар акьван зарбдаказ юзадай хьи, гьатта гъилевай кьалуни квакун гъал ат1узвай легьзе кьат1уз жедачир. И йигин к1валахдиз я манийри, я ихтилатри, я зарафатри манийвалдачир…
 Чун ч1ехи хьана, бубад к1валяй фидалди, дидедиз куьмек амай кьван, гамун тарарни чи к1валин цла хьана. Гила бадени амач, чун, вахарни, ч1ехи хьайила, мукай акъадарай нуьк1рен шарагар хьиз, гьарма саниз лув гана акъатна. Девирарни дегиш хьана, гамар, кьаличаяр хуруникай лезги дишегьлияр яргъаз хьана.
  Ингье, гьа ик1 ихтилатдай зи рик1ел дидедиз гайи суални хтана.
«Диде, садбуру «халича», муькуьбуру «кьалича» вучиз  лугьузва? – жузуна за дидедивай. «Я бала, бес кьалунал – лекьрен к1уф галай чук1улдал –  хразвайдаз «халича» лугьуч хьи!...
   Гамар, кьаличаяр хразмачт1ани, зи дидедин гъиляй симин кьунар  акъатнач. Хтулрин, птулрин кьилел, к1вачел адан гъилин гуьлуьтар, кьилел алук1дай к1ук1ар, йисун чивекар  кими хьанач. Гьатта хъжезмай птулризни бес жедайбур ава. Жигьизар яз, чав вугай гам-кьалича чна бадедин, дидедин патай багьа ядигарар яз хуьзва.
Гилан са бязи рушарини сусари, дидейрини бадейри, йифен ахвар хана, зегьмет ч1угуна храй искусстводин, мили тарихдин метлеб авай гамар синтетикадин бац1уйрихъ дегишарзава. Куьгьне хьанва лугьуз, хъуртарик гадарзава. Бес им гьайиф къведай кар тушни?!
Малум тирвал, чавай гьа ик1 милливал квай гзаф шейэр квахьнава. Хуьрера виликдай авай хьтин сеняткарар, уст1арар, гамарин устадар амач. Гзаф хуьрер чебни, агьалияр арандиз, шегьерриз куьч хьана, баябан я. Гамуникай кватай ихтилатди зи фикирар яргъариз акъудзава. Пака гьа ик1 чи ч1ални, чилни, халкьни квахьайт1а вучда?