Сочинение Урусатдин муаллим

 Урусатдин цуьквер
Са йикъуз, зун школадай хтайла, чи к1вале ч1ехи буба авай.
– Ингье зи бике рушни хтана, – лагьана бубади, зун рак1арай гьахь
хъувунни, ацукьнавай дивандилай, кьве гъилни ахъайна, вичин къужах заз
ачухна.Зун, ктабар авай чантани к1ула амаз, фена адан къужахда гьахьна, кьил
адан хурал эцигна.
Чин гъил чуьхвена, нисинин хуьрек т1уьна, ял ягъайдалай кьулухъ,
циц1иб хьиз, мад бубадин «лувукди» акахьна. Ада, гьамиша хьиз, тарсарикай
хабарар кьуна, суалар гуз гат1унна.
Адан садлагьай ва чи къенин ихтилат гат1унай суал ихьтинди хьана:
– Камила, что такое предложение? За гзаф кьверикар авуна, жаваб гуз
алахъна, буба рази жедат1а лагьанвай. Амма ам рази хьанач.
– Чизвач ваз, ахьтин шейэр чир тахьун кутугнавач, чан бала.
– Буба, вуна лагь кван ваз чизват1а.
– Предложение – это слово или группа слов, выражающая законченную
мысль, – жаваб гана бубади.
– Я буба, абур ви рик1ел гьик1 алама, за жуван мягьтелвал къалурна,
адан лацу чурудилай гъил ч1угуна.
– Эгь чан руш, заз хьтин муаллим ваз хьанайт1а, вунани къе зи суалдиз
жаваб гудай.
– Я буба, вуж тир ви муаллим?
– Заз урус ч1ал ва литература чирай муаллим Валентина Васильевна тир.
Валентина Васильевна, яргъал дагъдин хуьр … зун са геренда хиялри
тухвана.
– Вун тажуб жемир бубадин. Эхь, ам урус дишегьли тир, вичин уьмуьр
дагъвийрин балайриз чирвал гуниз бахш авур.
– Ам дагълара авай чи хуьруьз гьик1 акъатнай?
– Ят1а вуна дикъетдивди яб це, за ваз ахъайда. Вунани и ихтилат рик1ел
хуьх.
– Дяведилай гуьгъуьнин йисар тир. Школайра муаллимар кьит хьанвай,
дяведиз фейибур гзафбур хтаначир. Гьукуматдин къарардалди Дагъустандин
хуьрериз Урусатдай жегьил пешекарар рекье твазвай. Гьа жергедай яз, чи , хуьруьзни кьве учительница атанай. Людмила Ивановна ва Валентина
Васильевна. Валентина Васильевнади чаз вичин ватан тир Курск шегьердикай,
вичин уьмуьрдикай суьгьбетардай. Педагогвилин институт куьтягьайла, вич
Дагъустандиз рекье туниз ада разивал ганай. Ик1 хьунихъ адан дидеди пара
шел-хвал авунай. «Ана вагьшияр авайди я! Фимир аниз, вун абуру тук1вада!
Гила вахъни фронтдай хтун тавур ви бубадихъ шехьиз акъуддани за амай
уьмуьр?..»
«Диде за вун сефил тадач, за ваз кагъазар кхьида, каникулриз хкведа,
кьве йисни акваз такваз акъатда, – лагьанай Валентина Васильевнади»
Хуьруьз атай учительницаяр чи хуьруьнвийри лап хъсандиз кьабулнай.
Абур кьведни Селимат халадин к1вале хьанай. Ада Урусатдай атай рушар лап
вичин веледар хьиз кьунай. Учительницайриз Селимат халани  гзаф
к1андай. Абур клубда са мярекат хьайила, мехъеррик, межлисриз фидайла,
Селимат халадин кьведа кьве хъуч1уькай кьуна фидай. Хуьруьнбуру абуруз
гзаф гьуьрмет ийидай. Аялри абуруз пичина кудай к1арасар тухудай. Хуьре
гьихьтин мярекат хьайит1ани, абурал пай агакьардай. Чи дидеди зунни, квар
агъурайла, гьамиша дуьдгъвер гваз ракъурдай.
«Вач, ви уштелницадиз таза дуьдгъвер твах! Алад, ви уштелницадиз
исит1а твах!» – лугьудай ада. Дуьдгъвер, исит1а тухвайла, пара хвеши жедай
абуруз.
Людмила Ивановна кьве йисалай хъфенай , Валентина Васильевнадиз чи
хуьруькай, Дагъустандикай кьведлагьай ватан хьанай. Ада чи хуьруьнви
жегьил муаллим Алидихъ галаз вичин уьмуьр сад авунай.
Вич Дагъустандиз атай сифте кьилерай Валентинади дидедиз кагъазар
кхьиз хьана, дидеди адаз жавабар гахгузвай. Ахпа, руша вич дагъви гада
Алидиз гъуьлуьз физва лагьайла, ада гайи жаваб ихьтинди хьанай: «Акайла
вакайни вагьши хьана ман». Мад чарариз дидеди жаваб хганачир.
Са т1имил вахтундилай Алини Валентина Курскдиз рекье гьатнай.
Абуру хкведайла чпихъ галаз Валентинадин дидени хканай. Адаз анани кас
амачир, гъуьл фронтда кьенвай, авай са вахни Валентина Дагъустандиз
фейидалай кьулухъ кьенвай.
Дагълара, кьве раган арада авай хуьр, бап1ахар алай дагъвияр акур
дидедин сифте лап зегьлеяр фенай. Ахпа вичи лугьузвай «вагьшийрин»
ацукьун-къарагъун , адетар акурла, ада рушаз вич гъалат1 хьайиди, вич
тахсиркар тирди хиве кьунай. Алидин яран дидени хуьре амукьна. Адакай вири
хуьруьз «тётя Шура» хьана., Валентина Васильевнади вичин эхир нефесдалди лезги балайриз илим
ва урус ч1ал чирна. Дагъвияр, абурун веледар урус халкьдин культурадихъ ва
ацукьун-къарагъунихъ галаз танишарна.
Валентина Васильевна хьтин Урусатдин цуьквери чпин уьмуьр
четинвилер, къаяр-мекьер, мишекъатвилер вири эхна дагъви балайриз бахш
авуна. Абуруз гьуьрмет авунин лишан яз, абур рик1ел хуьнин мураддалди
Дагъустандин меркезда «Урус учительницадиз» гуьмбет эцигнава. Дагъвийрин
рик1ера абурун баркаллу къаматар эбеди яз амукьда.
 



Урусатдин цуьк

Садра за бубадивай жузуна:
– Буба, ви урус ч1алан муаллим вуж тир?
– Заз урус ч1ал ва литература чирай муаллим Валентина Васильевна тир.
– Ам  дагълара авай чи хуьруьз гьик1 акъатнай?
– Вуна яб це, за ахъайда ваз.
– Дяведилай гуьгъуьнин йисар тир. Школайра муаллимар кьит хьанвай, дяведиз фейибур гзафбур хтаначир. Гьавиляй гьукуматдин къарардалди  Дагъустандин  хуьрериз  Урусатдай  жегьил пешекарар рекье твазвай. Гьа жергедай яз, чи хуьруьзни  Валентина Васильевна атанай. Валентина Васильевнади чаз вичин ватан тир Курск шегьердикай, вичин уьмуьрдикай суьгьбетардай. Педагогвилин институт куьтягьайла, вич Дагъустандиз рекье туниз ада разивал ганай. Ик1 хьунихъ адан дидеди пара шел-хвал авунай: «Гила вахъни фронтдай хтун тавур ви бубадихъ шехьиз акъуддани за амай уьмуьр?..»
«Диде за вун сефил тадач, за ваз кагъазар кхьида, каникулриз хкведа, кьве йисни акваз такваз акъатда, – лагьанай Валентина Васильевнади»
Хуьруьз атай учительница чи хуьруьнвийри лап хъсандиз кьабулнай. Ам Селимат халадин к1вале ацукьнай. Ада Урусатдин руш лап вичин велед хьиз кьунай. Учительницадиз Селимат халани гзаф к1андай. Клубда са мярекат хьайила, мехъеррик, межлисриз фидайла, Селимат халадин хъуч1уькай кьуна, амни фидай. Хуьруьнбуруни адаз гзаф гьуьрмет ийидай. Аялри пичина кудай к1арасар тухудай. Хуьре гьихьтин мярекат хьайит1ани, адал пай агакьардай. Чи дидеди зунни, квар агъурайла, гьамиша дуьдгъвер гваз ракъурдай.
«Вач, ви уштилницадиз таза дуьдгъвер твах! Алад, ви уштилницадиз исит1а твах!» – лугьудай ада. Дуьгъвер, исит1а тухвайла, пара хвеши жедай абуруз.
Валентина Васильевна чи хуьруьнви жегьил муаллим Алидиз гъуьлуьз фенай, ада чи хуьруькай ватан кьунай. Ада эхир нефесдалди лезги балайриз  илим  ва урус ч1ал чирнай. Валентина Васильевна хьтин Урусатдин цуьквери  чпин уьмуьр четинвилер, къаяр-мекьер вири эхна дагъви балайриз бахш авуна. Гьуьрметдин лишан яз, абур рик1ел хуьнин мураддалди Дагъустандин меркезда «Урус  учительницадиз» гуьмбет эцигнава. Дагъвийрин рик1ера абурун баркаллу къаматар эбеди яз амукьда.