Дидейрин буржи,

Зун  пуд аялдин диде я. Зи вилик акъвазнавай кьет1ен месэлайрикай сад  к1вал кьиле тухун, аялриз дуьз тербия гун хьиз, абуруз  дидедин ч1ал чирунни я.
Зи са шиирда ихьтин кьуд ц1ар ава :
За дидейриз са гаф лугьун,
ЧIал чир тахьун им са гуж я.
Ам балайриз кIанар авун,
Чи хивевай ферзни бурж я;
Эхь, сифтени сифте дидеди вичин нек1едихъ галаз балайриз хайи ч1алан т1ям,адан верц1ивал чирун чарасуз я. Эхиримжи вахтара ч1алан месэлайрикай  чи багъри»Лезги газетдизни» гзаф макъалаяр акъатзава, амма гзафбуру чи газет кхьизвач.
Жуван ч1алал акъатзавай газет кхьин тавун,им жуваз гьуьрмет тавун я.
Агъзур йисара ,девиррай девирриз ,несилрилай несилрал атана ч1ал. Чалди ни агакьарна ам ? Гьелбетда чи дидейри, бадейри, чи ч1ехибуру ! Къе ам чи веледрив гахгун чи пак буржини яз гьисабна к1анда гьар са дидеди,  гьак1 язни я. Ч1алахъ галаз чи ч1ехи жезвай несилдал  чи ацукьун-къарагъун , адетар, чи культурани агакьзава. 
Шаир Алирза Саидова лагьайвал лезги ч1алан аламатар  ч1ехи  я.
Лезги ч1алан аламатар ч1ехи я:
Дишегьлидин гафар къведа нурар хьиз,
Гекъигунар, гевгьерар хьиз,экуь я,
Тешпигьарни хци я лап турар хьиз.
Гагь зи ч1ала чинарри хьиз вишришда,
Гагь гьар са гаф вилин нагъв  хьиз, пашман я.
Булахди хьиз, гагь вичин сес дегишда,
Лянет гудай ч1авуз къван хьиз, залан я…
Девлетлу я чи ч1ал фольклордал; мисалрал, камаллу келимайрал,халкьдин манийрал,махарал. Заз чи халкьдин са шумуд мисал гъиз к1анзава инал :
1. Дана епинамаз, аял кьеп1инамаз вердишарун герек я.
2. Гафуни, турунилай пис атIуда.
3. ЧIехидаз яб тагайди чIехи баладик акатда.
4. Ярдивай къакъатайди ирид йисуз, ватандивай къакъатайди уьмуьрлух шеда.
5. Къапунавайди-т1уруни кьада.
6.Гъили гъил чуьхуьда,кьве гъили чин.
7. Сирке къати хьайи къапуниз,зарар жеда.
8. ЖикIид валал шефтелар жедач.
9. Хеб жанавурдал, сал цIегьрел тапшурмиш жедач.
10. Алим хьун регьят я, итим хьун четин.
11. КIвалах тавур пер муьрхъуь кьада.
12. Ич тарцивай яргъаз аватдач.
13. Сагъвилелай еке девлет авач. ..  Вишералди маса мисаларни . Бес ибур чи чIалан къадакьар тушни? Ибур чи чIал гуьрчекарзавай къашар тушни?

Эгер гьар са лезги хизанда ч1ал вине кьурт1а, ам садрани  квахьдач. Са бязи диде бубайри  лугьузвайвал: квез я лезги тарс ам аялриз гьак1ани чида лугьун им ч1ехи гъалат1 я. Вучиз лагьайт1а жуван ч1ал тейижирдаз маса ч1ални чир жедач, маса ч1аларин гъавурда твазвайдини жуван ч1ал я. Лезги тарсарин сятер чи школайра гьак1ани т1имил я. Гьафтеда са ва я кьве тарс ,им лап  т1имил я.  Ватанперес муаллимарни авачиз туш. Къейд авуна к1андахьи бязи школайра, аялрин бахчайра, гьа жигьетдай яз чи хуьруьн школадани, программадилай алава яз  хайи ч1ал чир авунин, ам к1анар авунин мураддалди вечерар, шаирринни писательрин  хайи йикъариз талукь мярекатар тухузва. Има фикир желбдай к1валах я. Ихьтин ч1ехи мярекатрик гьам хуьруьн,райондин кьилин векилри чпин пайни кутаз хьанайт1а мадни хъсан тир. Гьам ч1алан тарсар тухузвай муаллимриз еке куьмекни тир .
Аялри Лезги тарсуниз фикир тагуз хьайит1а,лезгидин к1вализ лезги газет хквен тийиз хьайит1а, чи муаллимри, диде бубайри и к1валахдиз фикир тагуз хьайит1а,ам чи аялриз гьик1 чир хьурай.?
Лезги тарсар тухузвай гьар са муаллимди гьар тарсуна чи аялрин рик1ел хкана к1анда ,чи бажарагълу шаиирин ч1алар...

Эгер лезги ят1а лезги ч1алал рахаз,к1елиз кхьиз чир хьана к1анда. Лезги адетар, лезги кьуьл, халкьдин  фальклор,лезги  шаиррин,писательрин яратмишунар,халкьдин камаллу мисалар   чирна к1анда. Компютордика, телефондика   дуьз менфят къачуна к1анда, жуван хийирдиз. Беябурчивилер, герек авачир, виже текъведай шейэр гзаф ава ана. Шитвал чи миллетдиз хас  ери туш. Жув лезги миллетдин векил хьунал дамахна к1анда. Гьардаз вичин ирид бубаяр чир хьана к1анда. Маса миллетрихъ галазни дуствилин алакъаяр хвена к1анда.
Миллетчивал Аллагьди чавай яргъазрай. Ватанпересар хьана к1анда.
 Гьуьрметлубур ! Я зун ч1алан пешекар туш,я муаллимни туш,амма зи теклиф ихьтинди я: Ч1уру ниятар авай,чи гьукуматдин,чи халкьдин мидяяйри  чи жегьилриз  терсинихъди таъсир ийиз алахънавай девирда, куь веледрин меце лезги ч1ал тур, абурун вижданда, къанажагъда лезги намус тур, рик1ера лезги гьиссер тур ! Къуй абур дидедин ч1алаз, хайи ватандиз, чи бубайрин крариз вафалу, гьунарлу веледар- чи халкьдин  ирссагьибар яз ч1ехи хьурай !
      Зи ч1ал.
Зун кьадарсуз ашукь я вал,
Рик1ин лувар, руьгьдин дарман,
Зи аманат дидедин ч1ал,
Вун диде хьиз я заз масан.

Дидед чIалал рахадайла,
Артух жеда ашкъи-гьевес.
Лезги мани лугьудайла,
ВерцIи жеда сивевай мез.

Лайих абур къведайвал чал,
Гьуьрмет ая дидед ч\алаз,
Вине яхъ куь ватанни чIал,
Барка къведа бегьер галаз.

За дидейриз са гаф лугьун,
ЧIал чир тахьун им са гуж я.
Ам балайриз кIанар авун,
Чи хивевай ферзни бурж я;